امام خمینی (ره)؛ بیدارگر جامعه اسلامی
ویدا حسینزاده
از منظر امام خميني (ره) انتظار فرج به معني سكون و بيتحركي و انتظار صرف نيست، بلکه ایشان انتظار را حرکتی تهاجمي به سمت ظهور تعريف ميكردند و اين حركت را نه فقط در شخص منتظر بلكه در ابعاد بزرگ اجتماعي و سياسي و در اندازههاي يك مملكت و دنيا ارزيابي ميكردند و خود نيز در اجراي اين انديشه پيشرو بودند.
ايمان امام خميني (ره) در مسير انتخابياش براي انقلاب اسلامي و طي مسير زمينهسازي براي ظهور هيچ وقت دچار ترديد و كمرنگي نشد. به طوري كه آن حضرت در هر موقعيتي با شجاعت تمام از اين موضع صحبت كرده و دنيا را به آن توجه ميدادند.
ايشان استخراج انتظار سازنده را منوط به اعمال منتظرانه حقيقي ميدانستند؛ به طوري كه بعد از قرنها انتظار منفعلانه با ارایه تعريف جديدي از انتظار، جامعه ايران اسلامي را بيدار كرد و مسير انقلاب را نيز بر اين اساس طرحريزي كرد.
امام خميني (ره) حتي در اعلام موضع و ديدگاهي صريح به مقابله با القای نظريات سطحي از انتظار براي ايجاد تصويري منفعلانه از اسلام و تفكر مهدوي توسط برخي ميپردازند و بيان ميكنند: «بعضیها انتظار فرج را به این میدانند که در مسجد، در حسینیه یا در منزل بنشینند و دعا کنند و فرج امام زمان سلام الله علیه را از خدا بخواهند.»
در باب تأثیر اعتقاد به مهدویت و مسئله انتظار بر انقلاب اسلامی ایران و اندیشه مهدویت در توجه به انتظار نزد بنیانگذار انقلاب اسلامی ایران، حضرت امام خمینی، به دو تن از اساتید مباحث مهدویت و انتظار، حجت الاسلام والمسلمین فؤادیان و حجت الاسلام والمسلمین کارگر، مراجعه میکنیم و نظرات آنان را در این مباحث میشنویم.
حجت الاسلام محمد رضا فؤادیان، استاد مرکز تخصصی مهدویت در این زمینه اعتقاد دارد: امام خمینی (ره) با برداشتهای ناصحیح از انتظار فرج مبارزه کرد؛ چراکه اگر از انتظار برداشت صحیحی شود انتظاری پویاست و منجر به حرکت میشود و برداشتهای انحرافی از این مقوله موجب ایستایی است. در کتابی با عنوان «جان جانان» که مجموعهای از سخنان امام خمینی (ره) درباره امام زمان (عج) در آن گردآوری شده است، میتوانیم این نکته را کامل مشاهده کنیم که امام خمینی همواره تأکید داشتند که اگر از انتظار تعریف درستی نشود، واژهای مخرب است تا اینکه واژهای محرک باشد.
این استاد مرکز تخصصی مهدویت، در تبیین نقش انتظار سازنده در دوران انقلاب به بعضی جریانات و افراد چون انجمن حجتیه اشاره کرده که انقلاب اسلامی ایران را همراهی نکردند و تصریح کرده است: برخی افراد برداشت های اشتباهی از برخی روایات زمان غیبت دارند یا به روایات غیر مستند تکیه میکنند. برخی بر اساس روایاتی چون «در عصر غیبت در خانه بنشینید و حرکتی نکنید» یا «هر پرچمی که قبل از ظهور مهدی (عج) بپا خیزد، طاغوت است.» حرکت جهادی امام و پیروانش را نادرست می دانستند. اما امام خمینی (ره) تعریفی جدید و صحیحی از انتظار را در جامعه تبیین و ترویج کرد.
به اعتقاد حجت الاسلام فؤادیان؛ امام خمینی (ره) نوآوری و تعابیر جدیدی از همه اندیشههای اسلامی چون مباحث اخلاقی و فقهی و زمان و مکان و مهدویت داشت و این نوآوری در تفکر موجب می شد که حرکتی والاتر و بالاتر از دیگر اندیشمندان اسلامی انجام دهد. بینش صحیح و دقیق امام از واژه های انتظار و مهدویت موجب شد تا ایجاد حکومت اسلامی را در عصر غیبت لازم بداند. امام با همین بینش و انگیزه مهدویت توانست توده مردم را آگاه کند تا لزوم تشکیل حکومت اسلامی را در عصر غیبت درک کنند. البته متاسفانه حتی در عصر حاضر نیز برخی از معارف اسلامی برداشت های نا صحیح دارند.
وی اشاره می کند که امام انقلاب اسلامی ایران را زمینه ساز ظهور می دانست. امام همواره تاکید داشت که انقلاب ایران باید به همه جهان صادر شود. چون امام قصد داشت تا همه جهانیان با اندیشه شیعه آشنا شوند و جریان حاکمیت را در این عصر و زمان جدی بگیرند و انسان ها به بلوغ فکری برسند چرا که یکی از شرایط ظهور امام زمان (عج) آمادگی جهانی است. مردم جهان باید خواهان مقابله با استکبار باشند و ظلم پذیر نباشند و با تمام وجود خواهان تحقق عدالت باشند تا حضرت ظهور کند. حتی دشمنان و صهیونیست ها نیز یکی از دلایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران را اعتقاد به مهدویت و نگاه مهدوی امام خمینی (ره) می دانند. گواه این ادعا در کلام خود امام مشاهده می شود. ایشان انقلاب اسلامی ایران را مقیاس کوچکی از انقلاب جهانی امام مهدی (عج) و زمینه ساز حکومت جاهانی آن حضرت می دانستند.
وی در پاسخ به این سؤال که چرا امام خمینی (ره) صاحب اصلی انقلاب را امام زمان (عج) میدانست؟ تصریح کرده است: هر فرد آشنا به فرهنگ شیعه می داند که حکومت از آن ولی خدا است و کسی که عصمت دارد می تواند ولی و سرپرست انسان ها باشد. خداوند حاکمیت را برای حجت معصوم قرار داده است از همین رو امام خمینی(ره) صاحب اصلی انقلاب را امام زمان (عج) می دانست.
به اعتقاد این استاد مرکز تخصصی مهدویت امام خمینی (ره) با مباحث غیر ضروری که ثمره علمی و معنوی ندارد چون بحث ملاقات گرایی افراطی رابطه خوبی نداشت و با آن مبارزه می کرد.
در همین باره، حجت الاسلام رحیم کارگر، محقق و پژوهشگر مهدویت نیز اعتقاد دارد: امام خمینی در بحث مهدویت یک سری پیش فرض ها و مفروضاتی چون ظهور امام زمان (عج) در آینده و حجت خدا بودن و حق ولایت بر انسان ها از سوی آن حضرت را داشتند و به بیاناتشان به مباحثی فراتر از اینها می پرداختند.
وی ادامه می دهد: امام انقلاب اسلامی ایران را زمینه ساز انقلاب جهانی حضرت مهدی (عج) و زمینه سازی را وظیفه همه شیعیان می دانست. امام برای زمینه سازی چهارچوب و نظریه تعریف کرده بود و همه رفتارها و فعالیت های سیاسی را به آن سمت سوق می داد. امام معتقد بود که باید یک تحول و دگرگونی جهانی صورت بگیرد تا به ظهور حضرت برسیم. ایشان می فرمود: " انقلاب اسلامی ایران جرقه و بارغه ای الهی باشد که انفجاری عظیم در توده های ملت ایجاد نماید که به طلوع فجر انقلاب عظیم حضرت بقیه الله (عج) منتهی شود.»
حجت الاسلام کارگر در سخنان خود بر این نکته تاکید دارد که امام خمینی معتقد بود ما نه تنها خودمان باید دولت اسلامی تشکیل دهیم بلکه باید زنجیره ای از جمهوری های آزاد و مستقل در جهان نیز تشکیل دهیم تا دولت های اسلامی مستقل و متحد به سمت جامعه موعود حرکت کنند. بر این اساس به صدور انقلاب اسلامی ایران بسیار اهمیت می داد و به محدودیت انقلاب در مرزهای خودمان اعتقاد نداشت.
وی اشاره میکند: امام خمینی معتقد بود تا این انقلاب به همه جهان صادر نشود و ارزش و آرمان ها و ایده های آن به کل جهان منتقل نشود نمی توانیم به سمت ظهور حرکت کنیم در حقیقت ایشان نزدیک شدن به زمان ظهور را در گرو ابلاغ پیام اسلام راستین به همه جهان می دانست.
به اعتقاد این محقق و پژوهشگر مهدوی همه دغدغه امام این بود که ما را به جامعه موعود نزدیک کند. ایشان به حفظ و تداوم انقلاب اسلامی بسیار اهمیت می داد به همین سبب همه فعالیت های حزبی، جناحی و شخصی ما باید در راستای حفظ و تداوم انقلاب باشد چون امام می فرمود: "این انقلاب طلیعه ظهور حضرت مهدی (عج) است"؛ "من با تایید خداوند متعال و تمسک به مکتب پر افتخار قرآن به شما فرزندان عزیز اسلام مژده پیروزی نهایی می دهم به شرط اینکه نهضت بزرگ اسلامی ادامه یابد و پیوند بین شما جوانان برومند اسلام ناگسستنی باشد و به شرط آگاهی از حیله های استعمارگران راست و چپ و جنود ابلیسی آنان.»
وی ادامه می دهد: تاکید امام بر تشکیل حزب فراگیر مستضعفان و ایثارگری مداوم شیعیان و سایر دیدگاه های امام بر این اساس بود که مهمترین مولفه مهدویت را زمینه سازی، ازبین بردن موانع و مشکلات ظهور و هموار کردن این مسیر می دانست. آن چیزی که مغفول بود و امام به آن تاکید می کرد چگونگی رسیدن به جامعه آرمانی است. همه شیعیان باید بدانند که در زمینه سازی ظهور وظیفه دارند و تا مردم به وظیفه خود عمل نکنند، باید متحمل خسارت شوند.
حجت الاسلام کارگر با اشاره به این نکته که امام (ره) مهمترین عامل برای رسیدن به حکومت جهانی حضرت را انتظار پویا و فعال می دانستند، تصریح می کند: اولین فردی که بحث های کلیدی و مهمی درباره انتظار و وظایف منتظران مطرح کرد، امام خمینی بود. امام خمینی (ره) راه مهدویت را در حالی روشن کرد که شیعیان در طول تاریخ گرفتار برخی افراد و گروه ها با برداشت های نادرستی از مهدویت بودند.
وی در ادامه به بررسی دیدگاه امام خمینی پیرامون آسیب های مهدویت پرداخت و افزود: امام خمینی (ره) در بررسی آسیب های مهدویت می فرمود که برخی معتقدند باید دست روی دست بگذاریم تا عالم پر از معصیت شود تا امام زمان (عج) بیاید و فکر می کنند تا جهان پر از ظلم و جور نشود امام زمان (عج) ظهور نمی کند که این اشتباه ترین برداشت از انتظار فرج است و برخی بر اساس این برداشت انحرافی به مفاسد و مضالم دامن می زنند در حالی که امام خمینی این عقیده را دعوت به طغیانگری و گناه می دانست این در حالی است که در انتظار سالم نیاز به جامعه و افراد صالح است. خداوند به انسان های صالح وعده ظهور امام و برپایی حکومت عدالت محور را داده است.
این محقق و پژوهشگر مهدوی ادامه می دهد: برخی خود را از اصلاح خود و جامعه عاجز می دانند و معتقدند خود حضرت مهدی (عج) باید ظهور کند تا حکومت اسلامی و جامعه صالح برپا شود که این همان انتظار انزواگرایانه و مایوسانه است. این در حالی است که جهاد و امر به معروف و احکام الهی هیچ زمانی حتی در زمان غیبت ساقط نمی شود و ظلم ستیزی و فساد ستیزی نمونه بارز امر به معروف و نهی از منکر است. امام خمینی (ره) معتقد بود که باید جامعه ای صالح تشکیل شود تا زمینه ای برای تشکیل حکومت جهانی باشد. جهادگران و صالحانی برای یاری حکومت جهانی حضرت باید تربیت شده باشند که این با گوشه نشینی و انزوا منافات دارد.
به اعتقاد حجت الاسلام کارگر برخی دیگر معتقد بودند که باید برای زمینه سازی ظهور تلاش کرد اما نباید حکومت و انقلابی در عصر غیبت تشکیل شود در حالی که امام خمینی (ره) با حکومت خود با این عقاید نادرست مبارزه کرد و نشان داد که ظهور امام زمان (عج) مقدماتی دارد که از جمله آن تشکیل حکومت صالح است. امام خمینی (ره) با انزواگرایی و گسترش ظلم و فساد مخالف بود. امام حقیقتا آگاهانه و با بصیرت به سمت انتظار سازنده حرکت کرد و انسان ها را به تلاش در این راه سوق داد تا جامعه ای سالم و صالح تشکیل شود و به جامعه آرمانی نزدیک تر شویم.
وی با اشاره به این نکته که امام صاحب اصلی انقلاب را حضرت حجت(عج) می دانست و امام زمان (عج) واسطه فیض و پشتوانه انقلاب اسلامی است و در بسیاری از بحران ها و مشکلات با دعاها و دست غیبی خود ما را یاری می دهد و ما را از آسیب ها و توطئه های دشمنان حفظ می کند و امام خود را مطیع و فرمانبردار امام زمان (عج) می دانست، بحث خود را به پایان رساند.