عاشورا، كريسمس و مفهوم صلح
سیدحسین محسن زاده
امام موسي صدر، كه بسياري او را سرآمد و پدر گفتوگوي اديان و خصوصاً گفتوگوي اسلام و مسيحيت ميدانند، سي و دو سال پيش كه اين تقارن و همزماني نجومي و تقويمي عاشورا و كريسمس پيش آمده بود، به همين مناسبت، پيامي را با عنوان «صلح، پيوند پاينده اسلام و مسيحيت» منتشر كرد كه در روزنامههاي آن روز لبنان منتشر شد.
همزماني ايام ولادت حضرت مسيح(ع) يا همان روزي كه به «كريسمس» معروف است، با ايام شهادت سيدالشهداء امام حسين(ع) و عاشوراي حسيني پديدهاي است كه هرچند تقارني نجومي و تقويمي است، ميتواند معاني نمادين و زيبايي داشته باشد و باعث شود بيشتر به ارتباط مصلوب جلجتا و شهيد نينوا بينديشيم.
امام موسي صدر، كه بسياري او را سرآمد و پدر گفتوگوي اديان و خصوصاً گفتوگوي اسلام و مسيحيت ميدانند، سي و دو سال پيش كه اين تقارن و همزماني نجومي و تقويمي عاشورا و كريسمس پيش آمده بود، به همين مناسبت، پيامي را با عنوان «صلح، پيوند پاينده اسلام و مسيحيت» منتشر كرد كه در روزنامههاي آن روز لبنان منتشر شد.
امام موسي صدر آن سالها در لبنان ميزيست، مردي بود ايرانيتبار كه به درخواست عالمان بزرگ شيعي به لبنان مهاجرت كرده بود كه به اوضاع شيعيان آن سامان سروساماني بدهد و الحق كه در اداي اين مسئوليت خوش درخشيد و نه تنها باعث عزت و آبروي شيعيان لبنان شد، بلكه توانست با تعامل و ارتباط بينظيري كه با روحانيان اديان ديگر در لبنان به خصوص مسيحيان داشت، سنگ بناي نزديكي اديان و پيروان اديان گوناگون را بگذارد.
اين پيام امام موسي صدر در 22 دسامبر 1977 مطابق با يكم دي 1356 منتشر شد و در آن نقش و مفهوم صلح، در دو رويداد بزرگ تاريخ بشر، يعني ميلاد پيامبر صلح و آشتي حضرت مسيح(ع) كه به عنوان آغاز و مبدأ تاريخ ميلادي انتخاب شده است و شهادت و كشته شدن امام حسين(ع) در اوج مظلوميت كه همواره تصليب عيسي مسيح(ع) را در خاطرهها زنده ميكرده است، بررسي شده است.
در بخشي از اين پيام ميخوانيم: آوردگاهى كه نبرد عاشورا در آن شكل گرفت، در حقيقت همان آوردگاه ارزشهاى انسانى است كه هرگز از ايمان جدا نيست و ابعاد آن با آدمى و حياتش، در هر زمان و مكانى ادامه مىيابد. ديوارههاى زندان خويشتن آدمى را درهم مىكوبد، ميان او و همنوعانش پيوند برقرار مىكند و انسان را به موجودى سترگ بدل مىسازد كه شخصيتى فراتر از محدودههاى زمانى و مكانى و توانمندتر از انسان عادى مىيابد.
امام موسي صدر در اين پيام، با تأكيد بر مفهوم صلح و آشتي و چگونگي زايش دوباره صلح در جهان و جان زمين و آسمان به وسيلهي رويكرد دوباره به ارزشها، به تقارن ايام ولادت مسيح با عاشوراي حسيني اشاره ميكند و ميگويد: امسال سالگرد شهادت حسين(ع) در آستانه سالروز ميلاد حضرت مسيح(ع) صورت مىگيرد، روزى كه ارزشهاى والاى معنوى، به رغم موانع مادى، به پيش رفت؛ روزى آكنده از مفهوم صلح و بلكه روز صلح و آشتى.
در بخش ديگري از اين پيام، امام موسي صدر به توصيف زمانهي حسين(ع) و تشريح كار حسين(ع) ميپردازد و ميگويد: انسانهاى همروزگار حسين(ع) در بالاترين مراتب انحراف مىزيستند، انحراف فراگيرى كه با به بيراهه رفتن حكومتها آغاز گرديد، سپس همه بخشهاى جامعه را فراگرفت و سرانجام به جانها و وجدانها سرايت كرد و يا آنها را مسخّر و زرخريد خود گردانيد يا بر آنها نفوذ و غلبه يافت.
امام موسي صدر اوضاع حكومت زمانهي امام حسين(ع) را چنين تشريح ميكند كه: خلافت متعهد و پاسخگو به سلطنتى موروثى بدل گشت كه بنا به ميل خود فرمان مىداد و آنچه را خود مىخواست، اجرا مىكرد. جهاد، كه درى از درهاى بهشت بود، به ماجراجوييهاى كاسبكارانه تغيير ماهيت داد. اموال عمومى از بيت المال به خزانههاى سلطان انتقال يافت. مناصب از دست شايستگان كاردان بيرون رفت و در اختيار دونان قرار گرفت. حيات و آزادى آدمى هيچ ارزشى نداشت. آن گاه كه حاكم بر او خشم مىگرفت، او يا در مرج عذرا به قتل مىرسيد يا به ربذه تبعيد مىشد يا به واسطه مزدورانى كه صدر اسلام را درك كرده بودند، با جعل حديث، مورد حمله واقع مىشد. اين رويدادها رخ مىدهند، منكرات و بدعتها پديد مىآيند و تكرار مىشوند و در برابر خود هيچ مانع يا معترض يا دست كم پرسشگرى نمىيابند.
در ادامه بخشهايي ديگر از اين پيام را از نظر ميگذرانيم:
حسين(ع) ارزشها را با شهادت خود پاس داشت، با مرگ خود حياتى دوباره بخشيد، با خون خويش بر پيشانى تاريخ منقوش ساخت و پس از آنكه دلها را لرزاند و عقلها را با ژرفاى مصيبت از خواب بيدار كرد، آنها را در اعماق دل و ذهن انسانها رسوخ داد.
صلح ميعادگاه تاريخى و اجتنابناپذير مسيحيان و مسلمانان است؛ چه، از لحاظ تاريخى، نزديكى ميان پيروان اسلام و مسيحيت ضرورت يافته است، بهويژه هنگامى كه صهيونيسم ظهور يافته و دندانهاى زهرآگين خود را نشان داده و چنگالهاى خود را به سوى سرزمين ما دراز كرده، آن هم نه فقط براى برافروختن آتش اختلافات مذهبى در كشور و منطقه ما، بلكه مىخواهد اين منطقه را به انبار مهمات و دولتهاى كوچك مذهبى تقسيم كند و نه فقط دين ما و مسيحيت را بلكه سيماى دين والاى خود را كه مورد احترام ماست و ما پيامبر راستين آن را مقدس مىشماريم مخدوش سازد و ميراث مسيحيت و اسلام و تاريخ، تمدن، فرهنگ و ارزشهاى آن دو را بار ديگر به بازى گيرد.
مناسبتهاى امسال، بهويژه در لبنان، دربردارنده بشارتى الهى و برخواننده آياتى مبارك است كه مسيحيان را نزديكترين مردم به مسلمانان، و يهوديانِ صهيونيست و مشركان را دورترين مردم از آنان دانسته است. آياتى كه از ما مىخواهد تا با فداكارى و گذشت امكان زايش صلح، عشق، ارزشها و همبستگى ملى را فراهم آوريم تا بتوانيم از وطن خويش، جنوب عزيزِ در معرضِ تهديدِ خويش، و از همه داراييهاى خود در برابر خطرهاى كمينكرده پاسدارى و از برادران خود پشتيبانى كنيم، همانهايى كه تنها در پى صلحى عادلانه و شرافتمندانه هستند و به صلح شبههناك اسرائيلى تن در نمىدهند.