اسراف

آدرس ايميل :

نظر شما :

نمايش آدرس ايميل

قرآن كريم نسخه مكتوب و غير قابل تغيير و تحریف فرامين الهي براي زندگي سعادمندانه است كه در آن در آيات مختلفي مؤلفه هاي لازم براي يك زندگي رو به تعالي و پيشرفت بيان شده است كه در موضوع مورد بحث ما يعني اصلاح الگوي مصرف توجه خداوند معطوف به مفهوم اسراف در مقابل مصرف بوده است به طوريكه در آيه 31 از سوره اعراف و در خصوص چگونگي خوردن و آشاميدن صحيح مي فرمايد: 

يَا بَنِي آدَمَ خُذُواْ زِينَتَكُمْ عِندَ كُلِّ مَسْجِدٍ وكُلُواْ وَاشْرَبُواْ وَلاَ تُسْرِفُواْ إِنَّهُ لاَ يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ 

اى فرزندان آدم جامه خود را در هر نمازى برگيريد و بخوريد و بياشاميد و[لى] زياده‏روى مكنيد كه او اسرافكاران را دوست نمى‏دارد.
 
يا در آيه 27 از سوره اسرا خداوند از مبذرين ياد كرده و فرموده است: 

إِنَّ الْمُبَذِّرِينَ كَانُواْ إِخْوَانَ الشَّيَاطِينِ وَكَانَ الشَّيْطَانُ لِرَبِّهِ كَفُورًا 

چرا كه اسراف‌كاران برادران شيطان‌هايند و شيطان همواره نسبت به پروردگارش ناسپاس بوده است. 

تامل در آيه نخست ذكر شده و دقت در اين نكته كه خداوند با خطاب قرار دادن يا بني آدم در حقيقت مي خواهد اين امر را متذكر شود كه اين دستور الهي براي زمان خاصي نيست بلكه اين دستور زندگي براي تمامي فرزندان آدم است كه تا پايان تاريخ زندگي خواهند كرد چراكه اسراف از ديدگاه اسلام هيچگاه جايگاهي نداشته و نخواهد داشت بطوريكه در دوران دارايي و ثروت و وفور نعمت نيز تاكيد اسلام بر دوري از ريخت و پاش و مصرف صحيح و معقول است. 

نكته ديگري كه از آيه 31 سوره اعراف به روشني قابل دريافت است اينكه از اسراف كاران به عنوان كساني ياد شده كه مورد دوست داشتن خداوند قرار نمي گيرند چراكه اسراف در جامعه آثار زيانباري را دارد كه در نهايت به فاصله طبقاتي و ظلم و جور مي انجامد. 

همچنين اهميت دوري از اسراف و رعايت الگوي صحيح مصرف وقتي بيشتر روشن مي شود كه در آيه 27 سوره اسراء بيشتر تامل كنيم و بيانديشيم كه چرا خداوند اسرافكاران را برادران شيطان ناميده است. 

در تفسير نمونه در اين ارتباط آمده است: بدون شك، نعمتها و مواهب موجود در كره زمين، براى ساكنانش كافى است، اما به يك شرط و آن اينكه بيهوده به هدر داده نشوند، بلكه به صورت صحيح و معقول و دور از هر گونه افراط و تفريط مورد بهره بردارى قرار گيرد، و گرنه اين مواهب آنقدر زياد و نامحدود نيست كه با بهره گيرى نادرست، آسيب نپذيرد. 

و اى بسا اسراف و تبذير در منطقه اى از زمين باعث محروميت منطقه ديگرى شود، و يا اسراف و تبذير انسانهاى امروز باعث محروميت نسلهاى آينده گردد. 

آن روز كه ارقام و آمار، همچون امروز دست انسانها نبود، اسلام هشدار داد كه در بهره گيرى از مواهب خدا در زمين، اسراف و تبذير روا مداريد. 

پيداست قرار دادن اسرافكاران در كنار شيطان رجيم حكايت از اين دارد كه دين مبين اسلام به موضوع اسراف نه به عنوان يك برنامه جانبي بلكه به عنوان يكي از اصول اساسي زندگي سعادتمندانه توجه كرده است و پيروان خود را از افتادن در ورطه هاي شيطاني اسراف كه به زيان هاي بيشمار اجتماعي منجر مي شود برحذر داشته است. 

قرآن در آيات فراوانى شديدا مسرفان را محكوم كرده است: 

در جائى مى گويد: اسراف نكنيد كه خدا مسرفان را دوست ندارد و لاتسرفوا انه لا يحب المسرفين (انعام - 141 - اعراف 31) 

در مورد ديگر مسرفان را اصحاب دوزخ مى شمرد و ان المسرفين هم اصحاب النار (غافر – 43)

و از اطاعت فرمان مسرفان، نهى مى كند و لا تطيعوا امر المسرفين (شعراء – 151)

و مجازات الهى را در انتظار مسرفان مى شمرد مسومة عند ربك للمسرفين (ذاريات -34) 

با تأمل در آيه 26 از سوره اسرا كه در آن آمده است: 

وَ ءَاتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسكِينَ وَ ابْنَ السبِيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً
و حق نزديكان را بپرداز و (همچنين ) مستمند و وامانده در راه را، و هرگز اسراف و تبذير مكن. 

توجه به اين نكته نيز لازم مي شود كه نهى از تبذير بعد از دستور به اداى حق خويشاوندان و مستمند و ابن سبيل اشاره به اين است كه مبادا تحت تاثير عواطف خويشاوندى و يا عاطفه نوعدوستى در مقابل مسكين و ابن السبيل قرار بگيريد و بيش از حد استحقاقشان به آنها انفاق كنيد و راه اسراف را بپوئيد كه اسراف و تبذير در همه جا نكوهيده است. 

آيه بعد به منزله استدلال و تاكيدى بر نهى از تبذير است، مى فرمايد: تبذيركنندگان برادران شياطين هستند ان المبذرين كانوا اخوان الشياطين و شيطان، كفران نعمتهاى پروردگار كرد و كان الشيطان لربه كفورا. 

اما اينكه شيطان، كفران نعمتهاى پروردگار را كرد روشن است، زيرا خداوند نيرو و توان و هوش و استعداد فوق العاده اى به او داده بود، و او اينهمه نيروها را در غير موردش يعنى در طريق اغوا و گمراهى مردم صرف كرد.
 
و اما اينكه تبذيركنندگان برادران شياطينند، به خاطر آنست كه آنها نيز نعمتهاى خداداد را كفران مى كنند و در غير مورد قابل استفاده صرف مى نمايند. 

تعبير به (اخوان) برادران يا به خاطر اين است كه اعمالشان همرديف و هماهنگ اعمال شياطين است، همچون برادرانى كه يكسان عمل مى كنند، و يا به خاطر آن است كه قرين و همنشين شيطان در دوزخند.
 
همانگونه كه در آيه 39 از سوره زخرف بعد از آنكه قرين بودن شيطان را با انسانهاى آلوده بطور كلى بيان مى كند مى فرمايد: و لن ينفعكم اليوم اذ ظلمتم انكم فى العذاب مشتركون امروز اظهار برائت و تقاضاى جدائى از شيطان سودمند به حال شما نيست چرا كه همگى در عذاب مشتركيد.
 
همچنين پروردگار در آيه 261 از سوره بقره از زاويه اي ديگر به موضوع اسراف و تبذير نگاه كرده و انفاق را به عنوان راهكاري براي خدمت به همنوعان و دوري از اسراف معرفي كرده و آورده است: 

مَّثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنبَتَتْ سَبْعَ سَنَابِلَ فِي كُلِّ سُنبُلَةٍ مِّئَةُ حَبَّةٍ وَاللّهُ يُضَاعِفُ لِمَن يَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ 

كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مى كنند، همانند بذرى هستند كه هفت خوشه بروياند، كه در هر خوشه، يكصد دانه باشد، و خداوند آن را براى هر كس بخواهد (و شايستگى داشته باشد)، دو يا چند برابر مى كند، و خدا (از نظر قدرت و رحمت) وسيع، و (به همه چيز) داناست. 

از منظر قرآن سفارش به انفاق و منع از اسراف و تبذير، بهترين راه براى حلّ اختلافات طبقاتى است، همچنان كه پيدايش و گسترش ربا، زمينه ساز و بوجود آورنده‏ى طبقات است، لذا در قرآن آيات لزوم اتفاق و تحريم ربا در كنار هم آمده است. 

طبق آيات قرآن كريم زياده روي در هر كاري محكوم به شكست است و اصولاً دين مبين اسلام دين ميانه روي و اعتدال است بطوريكه حتي عبادت خارج از اعتدال را هم، مطرود و فاقد ارزش مي‌داند از اين رو در موضوع اصلاح الگوي مصرف آنچه كه بايد بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد تا الگوهايي برخاسته از آموزه هاي اسلامي اخراج شود آن است كه در هر مصرفي از اسراف و و ريخت و پاش جلوگيري شود كه در آن صورت الگوي مصرفي مود نظر اسلام تامين خواهد شد.