نگاه صدا و سیما به مهدویت
حسین نامدار
برنامهسازان صدا و سیما باید بیش از پیش به خلق برنامههای مهدوی رو آورند و در این زمینه به موارد مهمی توجه داشته باشند که غفلت از آن سبب میشود جامعه مهدوی با آفتهایی روبهرو شود.
رادیو و تلویزیون در ایران، فراگیرترین رسانهای است که طرفداران بسیاری دارد. از این رو، وظیفه سنگینی بر دوش این رسانه ملی است که با توجه به نظام دینیمان، باید از عهده آن بر آید و تاکنون در این زمینه بسیار کوشیده و گاه موفقیتهایی به دست آورده و گاهی به دلیل ناپختگی برخی عوامل و برنامهریزیهای ناقص و کمبودهای مالی نتوانسته در برخی حوزهها وارد شود و کارنامه درخشانی از خود بر جا بگذارد.
یکی از حوزههایی که در این سی سال، صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران نتوانسته گام در آن بنهد و دل مشتاقان را به دست آورد، حوزه مهدویت است.
با توجه به اینکه همه مسئولان صدا و سیما به این موضوع علاقه، و این اندیشه را قبول دارند، ولی در این زمینه برنامههای دیدنی، آموزنده و علمی ساخته نشده است.
اگر تاکنون صدا و سیما در این حوزه وارد میشد و با توجه به دایره وسیعی که این اندیشه الهی برای برنامهسازان پدید میآورد، کار میکرد، بیگمان امروز بسیاری از مخاطبان رادیو و تلویزیون، با مهدویت آشنا بودند و میتوانستند در این راه روشن گامهای بلندی بردارند و از آموزههای متعالی آن بهرهمند شوند و در زندگی اجتماعی و فردی خویش از آن سود جویند.
چند سالی است که برنامههایی در شبکههای گوناگون صدا و سیما تولید و پخش شده که برای بخشی از مخاطبان، جذاب و آموزنده است، ولی این تولیدها کافی نیست. برنامهسازان صدا و سیما باید بیش از این به خلق برنامههای مهدوی رو آورند و در این زمینه به موارد مهمی توجه داشته باشند که غفلت از آن سبب میشود جامعه مهدوی با آفتهایی روبهرو شود که جبران آن ساده به نظر نمیآید. برای نمونه به برخی نکتههای مهم برای ساخت برنامه مهدوی اشاره میکنیم که غفلت از آن ها، آسیبهایی را برای جامعه دیندار ایرانی به همراه دارد.
پدید آوردن باوری مستحکم
برنامهسازان صدا و سیما نباید از سوژههای سُست و موضوعهای بیمایه در جهت شناخت مخاطبان بهره ببرند. مطالب سطحی و بیارزش به مخاطبان علاقهمند یا کسانی که تازه میخواهند با باور مهدویت آشنا شوند، آسیب میرساند. نباید سخنانی بیان شود که از نظر علمی، بیپایه و اساس است، چرا که با بیان چنین نظراتی ممکن است آفتهای بسیاری شکل بگیرد و مخاطبان علاقهمند به مهدویت و کسانی که تازه خواهان فراگیری اندیشه مهدویتاند، آسیب برسد و خدایی ناکرده، دلزده شوند.
دوری از احساسات سطحی
همچنین نباید در ساخت برنامههای مهدوی به احساسات بیش از اندازه بها داده شود و تنها به بیان شاعرانه ماجرای غیبت حضرت حجت(عج) پرداخت. پرداختن به احساسات صرف، به کسب معرفت در این زمینه آسیب میرساند که خود میتواند آفتی بزرگ به شمار آید.
بیان عشق به موعود، باید چارچوب مشخصی داشته باشد که چارچوب آن را شاعران و نویسندگان توانای مهدوی میتوانند تعیین کنند، وگرنه احساسگرایی بدون خردورزی راه به جایی نمیبرد.
شاعران و نویسندگان توان مند حوزه ادبیات آیینی، با توجه به شناخت صنایع ادبی و زاویه دید هنری، از دوران دشوار فراق و هجران سخن به میان میآورند و در لابهلای اثرشان، خردورزی و مهدیباوری به چشم میآید، به گونهای که هم احساسات فرصت به روز مییابد و هم بر دانش مخاطب افزوده میشود.
توجه به گروههای سنی
توجه به گروههای سنی گوناگون و دانش مخاطبان، به ساخت برنامه مهدوی کمک میکند. بیگمان نمیتوان برای کودکان و نوجوانان، مباحث علمی مهدویت را بیان، یا برای آشنایان با اندیشه مهدویت، مطالب ساده را مطرح کرد.
از این رو، شناخت مخاطب به برنامهسازان کمک میکند تا برنامهای ارزنده برای هر گروهی بسازند. اگر بدون توجه به سن مخاطب و دانش وی، برنامه مهدوی ساخته شود، دلزدگی ایجاد میکند که آفتی دیگر در این عرصه به شمار میآید. هر برنامهسازی نمیتواند برای هر گروهی برنامه بسازد.
برنامهسازی که تا پیش از این برای کودکان و نوجوانان، برنامه ساخته، باید با بهرهمندی از کارشناسان مهدوی، برنامهای پسندیده و مناسب برای کودکان و نوجوان منتظر بسازد، چه بسا برنامهای که برای این گروه سنی ساخته میشود، دشوارتر از برنامهسازی برای بزرگسالان است، چرا که بزرگسالان دست کم با اندیشه مهدویت آشنایند، ولی کودکان و نوجوانان، تازه میخواهند با مبانی انتظار و دلایل غیبت آشنا شوند.
ترسیم منجیای مهربان
با توجه به نقشههای آشکار و پنهان غربیان که میخواهند مهدویت را اندیشه ای نادرست و بیاساس مطرح کنند، وظیفه برنامهسازان دو چندان میشود. برنامهسازان باید چهره درستی از قیام حضرت ولیعصر(عج) به تصویر کشند و اجازه ندهند غربیان این چهره امیدبخش و شوق آفرین و شورانگیز را ویران سازند و جوانان را به مهدویت بدبین سازند.
از این رو، غفلت نسبت به این نکته میتواند آسیبهای بیشماری پدید آورد و بخشی از جامعه دچار تشویش شوند و نتوانند پاسخی برای خویش بیابند و بدون استدلالخواهی، تن به نقشههای شوم دشمنان مهدویت بدهند و از اردوگاه دینداران جدا، و در گرداب اهریمنی آنان گرفتار شوند.
برنامهسازان برای ترسیم منجیای مهربان، باید به آموزههای اسلامی، رجوع و بر اساس این آموزهها، اهداف الهی و برنامههای اسلامی، حضرت را بیان کنند و این گونه به استدلالها و عوامفریبیهای دشمنان مهدویت پاسخ دهند.
در این زمینه نیز باید از کارشناسان مهدوی بهره برد و بر اساس آرای آنان با مهدویت آشنا شوند و با آشنایی کامل برنامهای مهدوی تهیه و تولید کنند.
بهرهمندی از هنر
برنامهسازان باید از هنرمندانی سود بجویند که در عرصه مهدویت آثار ارزشمندی پدید آوردند، و به یاری آنان، مخاطبان را با مهدویت آشنا سازند. با توجه به گوناگونی هنرها، برنامهسازان میتوانند از همه آنها بهرهمند شوند.
برای نمونه، در عرصه شعر، شاعران بسیاری گام در این وادی نهاده و اشعار نیکو و پسندیدهای آفریدهاند که هر یک از این شعرها، مخاطبان را با گوشهای از اندیشه مهدویت آشنا میکند.
در عرصه سینما و تئاتر و هنرهای تجسمی نیز کارهایی انجام شده، هر چند اندک و انگشتشمار است. با وجود این، نپرداختن به هنر و یاری نجستن از آن برای معرفی اندیشه مهدویت، آفتی دیگر به شمار میآید که باید از این آفت دوری جست.
همگان بر این باورند که بیان هنرمندانه هر اندیشهای به نهادینهسازی آن اندیشه کمک میکند. نمیتوان همه را به یک شیوه با یک راه آشنا کرد. هر کسی را باید بر اساس روحیه و سلیقهاش جذب کرد و هنر در جذب افراد، توانایی فراوانی دارد.
توجه به نظر عالمان
در همه برنامههای مهدوی باید نظر عالمان، مطرح شود، چرا که تنها کسانی که بیش از همه اندیشه مهدویت را میشناسند و در این جهت کوشیدهاند، عالمان مسلمان هستند. بهرهمندی از آرای مهدوی عالمان به مخاطبان کمک میکند تا بهتر با این مقوله آشنا شوند و با توجه به علاقهای که مخاطبان مسلمان ایرانی به عالمان دارند، مطرح شدن اندیشه مهدویت به فراگیری آنان کمک میکند.
پسندیده آن است که شیوه بهرهمندی از نظر عالمان فرق داشته باشد. گاه باید نظر مهدوی عالمان را با صدای خود آنان شنید و گاهی به صورت زیرنویس باشد. گاهی هم میتوان در قالب گفتوشنود این آرا مطرح شود.
به هر رو، بیان متفاوت و متنوع آنها و گزینش پسندیده این آرا مهم است و باز باید اشاره کرد که از هر کسی گلچین آرای مهدوی عالمان برنمیآید، اگرچه به نظر کار سادهای است. چنین کاری را باید کارشناسی مهدوی انجام دهد و بیتوجهی به آرای عالمان و استفاده نادرست از این آرا نیز میتواند آفتی به شمار آید که برای مبارزه با آن نیازمند به دقت نظر است.
بهره گیری از طرحهای نو
همواره صدا و سیما به تنوع و جذابیت در امر برنامهسازی توجه داشته، ولی متأسفانه نسبت به برنامههای دینی این توجه اندک بوده است که جای بررسی دارد.
از اینرو، نباید در ساخت برنامههای مهدوی از قالبهای تکراری بهره برد، چرا که مخاطبان را دلزده میکند و اجازه همراهی با برنامه را به آنها نمیدهد.
از اینرو، برنامهسازان باید به قالبهای جدید رو آورند و کمتر برای بیان این اندیشه از گفتوگوهای طولانی و سخنرانیهای تکراری سود بجویند. استفاده بسیار از قالبهای کلیشهای، آفتی دیگر در عرصه برنامهسازی است که رهایی از این آفت، با توجه به نوآوری محقق میشود.
صدا و سیما، بیش از دیگر نهادها باید در مسیر نوآوری گام بردارد، چرا که مخاطبان بسیاری دارد و خواستههای مخاطبان بسیار متنوع است و برای جذب همه خواستهها نمیتوان همیشه به یک روند تن داد و در یک مسیر ثابت حرکت کرد.
حضور هنرمندان و ورزشکاران در برنامههای مهدوی
برخی هنرمندان و ورزشکاران که به مهدویت ایمان دارند و آثارشان دینی است یا ورزشکاران با اخلاقی که دوستدار اسلاماند، علاقهمندان بسیاری در میان مردم دارند. میتوان با حضور آنان در برنامههایی که برازنده آنان است، با خاطرات مهدوی و دیدگاههای آنان آشنا شد، اگرچه دیدگاه بیشتر این افراد، علمی نیست، ولی میتوان به دلیل طرفدارانی که دارند مخاطبان را جذب کرد و در گام نخست آنان را با مهدویت آشنا ساخت.
شناخت شبهههای نو و پاسخ به آن ها
هر لحظه شبههای نو پدید میآید که برنامهسازان به یاری پژوهشگران مهدوی میتوانند، این شبههها را بشناسد و برای پاسخ به آنها راهی را برمیگزیند و اجازه ندهند به اندیشه مهدویت آسیب برسد.
برای موفقیت در رویارویی با شبههها، برنامهسازان نباید از پژوهشگران مهدوی غافل باشند و از آرای آنان بیخبر، اگر شبههای شکل بگیرد و در میان جامعه رشد کند و کسی در برابر آن نایستد، بیگمان شبهه به اندیشه مردم ضربه می زند و مبارزه با آن دشوار است.
شناخت شبهه ها نیز تنها از روحانیان آشنا با مبانی مهدویت بر می آید، و نباید از این کارشناسان غافل بود. با توجه به هزینه ای که غربیان در همه حوزه ها انجام می دهند تا شبهه ها تولدی قارچ گونه داشته باشند، ما باید افراد توان مندی را بیابیم که به این شبهه ها پاسخ دهند و هم چنین افرادی را برای پاسخ به شبهه تربیت کنیم تا نسل های آینده را بتوانند با شبهه ها و خطری که برای آنان دارد، آشنا سازند.
برنامهریزی برای مناسبتهای مهدوی
همگان نیمه شعبان را میشناسند و نیازی به معرفی ندارد. نیمه شعبان جزو عیدهایی است که مردم بدون هماهنگی با یکدیگر، دست به کار میشوند و محلهشان را آذین میبندند و جشنهای کوچک و بزرگی مهیا میکنند، ولی دراین میان روزی است که بسیاری آن را نمیشناسند و باید بیش از نیمه شعبان به آن پرداخت.
روز نهم ربیع، سالروز امامت امام عصر(عج) روزی که از یادها رفته و باید یکبار دیگر به آن پرداخت. برنامهسازان جدا از این روز، باید در طول سال به این روز توجه کنند، و تنها در روز نهم ربیعالاول به این ماجرای بزرگ نپردازند، هر چند که نباید تنها برای این روز ویژه برنامههای نمونهای ساخته شود. مطرح نشدن نهم ربیع، آفتی است که جامعه دیندار ایران را تهدید میکند و برای دوری از این تهدید خطرآفرین باید پیش از فرا رسیدن نهم ربیع کاری کرد.